ARTIKULUAK

• Antzinako zibilizazioen artea
• Artea X. mendera arte
• Erromanikoa eta Gotikoa
• Errenazimendua eta Barrokoa
• XVIII eta XIX mendeak
• XX mendeko artea
  • XX. mendeko arkitektura
  • Alvar Aalto
  • Le Corbusier
  • Ludwig Mies van der Rohe
  • XX. mendeko eskultura
  • Alberto Giacometti
  • Henry Moore
  • Abangoardia historikoak pinturan
  • Pablo Ruiz Picasso
  • Vasily Kandinsky
  • Bauhaus eskola
  • Dadaismoa, surrealismoa eta beste abangoardiak
  • Joan Miró Ferrá
  • Salvador Dalí
  • Azken abangoardia artistikoak
  • Pintura XX. mendearen amaieran
• Asia, Afrika eta Amerikako zibilizazioak
• Euskal Herriko artea

GEHIAGO

• Erreportajeak
• Glosarioa
• Euskal museoak
• Munduko museoak
• Monumentuak
• Artista unibertsalak
• Artea Euskal Herrian
• Euskadiko ondare artistikoa

Salvador Dalí

Ondoren, Parisera abiatu zen eta bertan kokatu zuen egoitza 1940 arte. Bertako pintore eta idazle surrealisten taldean sartu zen eta garai hartan margotu zituen gerora surrealismoaren ordezkari nagusienetarikoa bilakatuko duten zenbait obra:. El gran masturbador eta La persistencia de la memoria, esaterako.

1929an, Helena Diakonova gazte errusiarra ezagutu zuen, Gala ezizenez ezagunagoa, geroztik haren maitale, emazte eta alosia izango dena. Daliren ondorengo obran garrantzi handia izango du Galak, izan ere, artistaren berrogeita hamar margo baino gehiagotan agertuko baita haren irudia.

Urte berean, Salvador Dalí mugimendu surrealistari atxiki zitzaion eta aparteko eragina eman zion honi. Psikoanalisiaren sortzailea zen Sigmund Freud-en teorietan oinarrituz, Dalík berak «metodo paranoiko-kritikoa» deitu zion artea garatu zuen. Arte honen helburua, subkontzienteko fantasiak atzeman, aztertu eta irudikatzea zen, eta aluzinaziozko eromenaren edo paranoiaren bidez iristen zen haietara. Horrela, subkontzientearen argazkiak eginez, han ezkutatzen den egia begiztatzen saiatzen zen.

II. Mundu Gerra lehertu zenean, AEBetara abiatu zen; han, bere obra errealista eta onirikoak arrakasta itzela izan zuen. Artearen hainbat arlo uztartu zituen: zinema, antzerkia, opera, baleta, etab. Leda atómica, La Madonna de Portlligart eta Autorretrato blando con beicon frito obra garrantzitsuak garai hartan margotu zituen.1948an, jada gatazka amaituta, Espainiara itzuli zen.

Ametsak irudikatuz

Kolore distiratsuak erabiltzen zituen, bere obretan agertzen den kristalezko atmosfera sortzeko. Brueghel eta Boscoren eragin nabarmena du eta itxura beldurgarri, sadiko eta erotikoetarako zaletasuna.

Sinbologia eta fantasia nagusi dira Dalíren adierazpidean. Oso elementu desberdinak ageri dira haren koadroetan, zentzurik gabeko konbinaziotan prestatuak edota berrukituak, ikusleak ametsen munduan bete-betean sarraraziz.

Haren teknika oso zaindua da, ia errealismo fotografikoraino iritsiz. Bolumenak eta testurak ukimena kitzikatzerainokoak dira. Alabaina, Dalík ez du efektu estetikoa bilatzen bere margoen bitartez, efektu psikologikoa baizik. Haren koadroen tituluetan ere nabaria da hori, hala nola, Hombre invisible edota Autorretrato blando.

Buñuelekin lankidetzan

Hasi berritan, Dalí asko interesatu zen lehen urratsak egiten ari zen zinemaz. Luis Buñuelekin lankidetzan, Un perro andaluz (1929) eta La edad de oro (1930) film surrealistak zuzendu zituen. Era berean, beste arlo artistiko askotan ere erakutsi zuen talentua, hala nola antzokiak apaintzen, moda diseinatzen, iragarkietan eta urrezko eta harri preziatuzko bitxiak sortzen. Hainbat literatur obra ere idatzi du, bere ilustrazioekin; denetan nabarmenena bere autobiografia izango da: Vida secreta de Salvador Dalí (1942).

Dalíren bizitza pribatua ere bere artearen isla izan zen. Polemika sutsuak sortu zituen haren portaera eszentrikoak. Inork ez dio talentu artistiko izugarria ukatzen, baina haren aurkariek publizitatearen eta diruaren truke ahalmenak eta gaitasunak alferrik galdu zituela diote. Aldekoen esanetan, berriz, bera izan da subkontzientea hobekien irudikatu duen artista. Salvador Dalík bere garaiko artistarik goitarrenekotzat zeukan bere burua eta beretzat hartu zituen hainbat titulu, «dibinoa» adibidez.

Azken urteak

1950tik aurrera erlijioa, historia eta zientzia izan ziren Dalíren obran gairik ohikoenak, gehientsuenak formatu handitan eginak. Cristo de San Juan de la Cruz, Galatea de las esferas edo La última cena, esaterako.

1970eko hamarkadan, Figueresen, bere jaioterrian, Dalí Antzoki-Museoa sortu eta inauguratu zuen, bere obraren bilduma garrantzitsua biltzen duena, surrealismoan barrena abiatu zenetik bizitzako azken urteetako margoetaraino. 1982an, Gala hil ondoren Puboleko jauregira erretiratu zen, eta Figueresen hil zen 1989an.