Iraultza zientifikoa
Galileo. Fisika matematiko berria
Astronomo, matematikari eta fisikari italiarra, mekanika modernoaren sortzailea eta Kopernikoren sistema heliozentrikoaren defendatzaile gogorra izan zen. Galileo Galileik (1564-1642), bestalde, agintaritza erlijiosoari aurre egin zion askotan. Behaketa astronomikotik sortutako ondorioekin, historiako eta zientziako beste aldi bat sortu zen: aldi instrumentala, gizakiaren eta errealitatearen arteko tresna zientifikoak beste esperientzia bat posible egiten zuena. 1633an, atzera egitera eta bizitza osoan etxe barruko arrastatzera behartua izan zen. Galileoren lanik bikainenak ondoko hauek ziren: Albisteri siderala, Munduko sistemarik handiei buruzko elkarrizketa eta II Saggiatore.
Galileoren fisika matematikoa printzipio honetan oinarritzen zen: zabaltze edo forma zehatz bateko korpuskuluek (mugimenduan edo ez) eratuta zegoen natura, eta horien ezaugarriak mugimenduan zeuden partikula zabalek sortutako ondorioak ziren gure zentzuetan. Galileoren iritziz, natura hizkera matematikoz idatzitako liburua zen, eta zientzialariaren betebeharra gorputzen mugimendua zuzentzen zuten arauak argitzea zen.
Mekanika arloan, Galileoren emaitzarik garrantzitsuenak ondoko hauek ziren:
- Inertziaren printzipioa: gorputz guztiak geratzen dira geldirik edo aldaketarik gabeko abiadurako mugimenduan ibilbide zirkular batean, kanpoko indar batek azeleratzeko edo abiadura moteltzeko esku hartu ezean.
- Astunen erorketaren legea: astunen erorketaren mugimendua bidearen indarraren eta erresistentziaren ekintzaren ondorioa da.
Bacon. Metodo esperimentala
Astunen erorketaren legea: astunen erorketaren mugimendua bidearen indarraren eta erresistentziaren ekintzaren ondorioa da.
- Tradiziozko jakintzari egindako kritikan.
- Zientziaren beste kontzepzio bat formulatzean.
Bacon-en aburuz, jakintza zehatza idoloak errotik kentzearen menpean zegoen, horiek gure banakako konstituziotik (tribuko edo haitzuloko idoloak), hizkuntzaren egituratik (foroko idoloak) edo filosofia faltsuetatik (antzerkiaren idoloak) ateratako nozio faltsuak baitziren.
Zientziaren metodoa eta helburua:
- Jakintza zorrotza izateko, zientziak jarraituko behar zion metodoa indukziozkoa zen: azterketa bakanak batu eta orokortzeak egin.
- Bacon-ek naturaren ezagutza esperimentaltzat hartu zuen zientzia, horren mendetasuna eta ongizatea lortzeko helburua zuena.
Descartes. Zientzia unibertsala
Descartes-ek (15. gaia ikusi) naturaren zientzia geometriko berriaren filosofia orokorra sortu zuen. Horren helburua arrazoiak aurkitutako egi nabarietatik zientzia unibertsala eratzea zen; horrela, Jainkoa objektibitatearen bermea eta zegoen guztiaren oinarria izango zen.
Natura, materia eta mugimendua:
Natura mugimenduan zegoen materia zabaleko korpuskuluek osaturik zegoen, eta azaldu ahal zuen zientzia bakarra geometria zen. Natura (res extensa) mugimendua ere bazen, eta, horregatik, hutsa kanpoan geratzen zen. Jainkoak kopuru aldaezinean ipintzen zuen mugimendua.
Printzipio horretatik abiatuta, Descartesek mugimenduko arauak sortu zituen, zeinetan inertziako legearen formulazio modernoak garrantzi handia izan zuen: gorputzak geldirik edo mugimenduan zeuden, horien gainean beste gorputz batek jardun ezean.
Jainkoa fundaziozko oinarri ontologikoa zuen arren, Descartes-en unibertsoa mugimenduaren legeen pean zegoen eta zehaztugabeko iraupeneko sistema mekaniko batean bere burua arautzen zuen.
Newton eta grabitazio unibertsala
Filosofia naturalaren printzipio matematikoak liburuan (1687), Newtonek (1642-1727) ikerketa zientifiko modernoaren paradigma ezarri zuen. Unibertsoa osatzen zuten elementuak ondoko hauek ziren:
- Materia: gogortasuna, erresistentzia eta zeharkaezintasuna zituzten atomo infinituak.
- Espazioa: hutsa, mugagabea, geldirik eta homogeneoa.
- Mugimendua: partikulak eramaten zituen espazio absolutuan.
Grabitazio unibertsala:Formulazio matematiko baten bidez, Newton-en kontzepzioak fenomeno askoren azalpen bateratua eman zuen: astunen erorketatik eta planeten orbitetatik, mareetara eta kometen orbitetara.
Kontzepzio horren funtsezko elementua indar zentripetua, aldaezina eta unibertsala zen: grabitatea. Horregatik, unibertsoko masa guztiek elkarrekintza konstantea zuten eta elkar erakartzen zuten horien biderkaduraren zuzenean proportzionala eta horien arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala zen indarrarekin.
Erakarpenaren kausaren determinazioak fisika matematikoa gainditzen zuenez, bi irteera baino ez zeuden: dena argitu gabe uztea edo hipotesi metafisiko bat asmatzea. Newton-en erabakia jainkotasunera abiatzea izan zen.
Isaac Newton.
Galileoren aurkikuntza astronomikoak
Francis Bacon.
LIBURUTEGI NAZIONALA, MADRIL.
Teleskopio baten laguntzaz, orduan ezezaguna zen errealitatea aurkitu zuen: izarrez betetako zerua, Ilargiko erliebe izurtsua, Jupiterren lau sateliteak, Venusen aldiak (Ilargiaren bezalakoak) eta Eguzkiaren orbanak.
Newton-en mugimenduaren
Lehenengo legea (inertziaren printzipioa): gorputz guztiek geldirik edo mugimendu uniforme eta zuzenean jarraitzen du, indar inpresoek egoera aldarazi ezean.
Bigarren legea: mugimenduaren aldaketa indar eragilearen proportzionala da, eta inprimatzen zen indar horretatiko lerro zuzenaren arabera gertatzen da.
Hirugarren legea (akzio- eta erreakzio-printzipioa): edozein akziok erreakzio berdina izaten du beti; edo bi gorputzen akzioak berdinak izaten dira, eta aurkako norabideak izaten dituzte.
