Radarrak eta mikrouhinak
- TEST: Egia edo gezurra?
- EXTRA: Radarra II. Mundu Gerran
'Radar' hitza akronimo bat da ingelesezko "radio detection and ranging" esaldiaren laburpenetik datorrena. Hegazkinak, itsasontziak, euria, etab. detektatu, zer distantziatara dauden jakin eta irudikatzeko erabiltzen den sistema baten izena da. Irrati-uhin indartsuak igortzen ditu eta objektuetan islatu ondoren itzultzen diren oihartzunak hargailu batek jasotzen ditu. Islatutako seinale horiek aztertuz jakin daiteke islatzailea non dagoen eta batzuetan baita zer den ere. Jasotzen den seinalea ahula izan arren, irrati-seinaleak erraz atzematen eta anplifikatzen dira.
Airean edo hutsean dagoen objektu solido batek edo beste arrazoiren batengatik ingurune baten atomo-dentsitatea nabarmen aldatzen duen zerbaitek radar-uhinak islatu egiten ditu, bereziki objektua metalezkoa denean, hala nola hegazkinen eta itsasontzien kasuan.
Radar-uhinak islatzeko moduan eragina du irrati-uhinaren tamainak eta objektuaren formak. Irrati-uhinaren luzera objektuaren tamaina baino askoz txikiagoa baldin bada, argia ispilu batean islatzen den moduan islatuko da uhina. Antzinako radarrek uhin-luzera handiak erabiltzen zituzten eta horregatik oso zehaztasun gutxiko seinaleak jasotzen zituzten. Gaur egungoek, ostera, uhin-luzera txikiagoak erabiltzen dituzte eta opil baten tamainatik gorako objektuak antzemateko gai dira.
Radar-antena
Radar-pantaila
Distantzien neurketa
Objektu bat zer distantziatara dagoen jakiteko erarik errazena irrati-seinalezko pultsu labur bat igorri eta oihartzunak itzultzen igarotzen duen denbora neurtzea da. Seinaleak joan-etorria egin behar duenez, ibilaldi osoaren erdia da distantzia, eta, beraz, seinalea igortzen denetik itzultzen denera igarotzen den denboraren erdia seinalearen abiadurarekin zatituz kalkulatzen da. Abiadura hori argiaren abiadura da, hain zuzen.
Abiaduraren neurketa
Objektu baten abiadura jakiteko, harekiko distantzia denborarekin nola aldatzen den jakin behar da. Hortaz, goian aipatu dugun distantzia neurtzeko sistema konbinatzen badugu denbora jakin bat lehenago neurtu den distantziarekin, jakin dezakegu haren abiadura zenbatekoa den.
Doppler efektua
Abiadura zehaztasun handiagoz neurtzeko, beste fenomeno bat erabil daiteke: Doppler efektua deritzona. Efektu hau ulertzeko erarik errazena hauxe duzu: auto bat klaxona jotzen igarotzen bada zure ondotik, entzuten duzun soinuaren tonua aldatuz joaten da. Izan ere soinu-iturria mugitzen ari da abiadura batez, demagun 3m/s-tan, eta soinu-uhinak 300m/s inguruko abiadura batez mugitzen dira airean. Zuk jasotzen dituzun uhinen maiztasuna aldatu egiten da zu zauden lekuan, eta ez da gauza bera gertatuko autoa hurbiltzen ari zaizunean (abiadurak batu egingo dira) edo urruntzen ari zaizunean (abiaduren kenketa gertatuko da).
Radarraren kasuan ez dira soinu-uhinak erabiltzen, irrati-uhinak baizik. Horregatik uhinen abiadura-aldaketa ehunekotan askoz txikiagoa da. Hala ere, sistema elektronikoak hobeak dira diferentzia ñimiño horiek antzematen, gure belarria soinuaren maiztasun-aldaketak antzematen baino.
Posizioaren neurketa
Antena batek igortzen dituen seinaleak norabide guztietan barreiatzen dira eta, era berean, direkzio guztietatik datozen seinaleak jasotzen ditu. Hortaz, objektua non dagoen jakitea, besterik gabe, ezinezkoa da. Antzinako sistemek, arazo hau konpontzeko, seinaleak norabide guztietan igortzen zituzten antenak eta itzulerako seinalea nondik zetorren jakiteko antena bereziak erabiltzen zituzten. Adibidez, bi antena zuzen elkarzutek osatutako sistema bat erabiltzen zen. Objektua zegoen norabidearekiko elkarzut zegoen antenak seinalerik handiena jasotzen zuen eta besteak txikiena. Multzo hau birarazi egiten zen objektua bilatzeko.
Beste sistema batzuek ez dute antena birakaririk behar. Adibidez, sistema batzuetan irrati-seinaleak hainbat antenatatik aldi berean igortzen dira. Seinale hauek elkar deusezten dute, izpi jakin batean izan ezik. Izpi hau apunta daiteke edozein norabidetarantz, antena horien seinaleak ordenagailu bidez egoki konbinatuz. Izpia elektronikoki birarazten da eta ez antena mekanikoki biraraziz. Biraketa hau izugarri lasterra izan daiteke. Radar hauek hasieran misilen aurkako defentsan erabiltzen ziren, baina gaur egun aplikazio guztietara ari dira hedatzen.
Mikrouhinak
300 MHz eta 300 GHz bitarteko maiztasuna duten uhin elektromagnetikoei esaten zaie mikrouhinak. 300MHz-etik beherakoei UHF deitzen zaie (ultra high frequency=maiztasun ultra altua). Hauek telebistako transmisioan erabiltzen dira. 300 GHz-etik gorakoak erradiazio infragorriaren mugan daude.
Mikrouhinak radarretan, kablerik gabeko komunikazioetan eta mikrouhin-labeetan erabiltzen dira. Hauetan mikrouhinek janarietako ur-molekulak dardararaziz beroa sortzen dute.
Mikrouhin-labea
Mikrouhinak magnetroia deritzon balbula elektroniko baten bidez sortzen dira. Etxeko labeek 1.000 watt inguruko potentzia izan dezakete. Berotasuna ondo banatzeko, magnetroiak hegaltxo batzuk dituen metalezko disko birakari baterantz igortzen ditu uhinak. Horrela labearen barrunbe osoan barreiatzen dira hauek. Batzuetan janariari eusten dion plataforma ere birakaria izaten da. Potentzia desberdinak lortzeko, magnetroia ziklikoki piztu eta itzali egiten da denbora-tarte desberdinetan.
Magnetroia