KIMIKA

Mol kontzeptua. Avogadro-ren zenbakia

Atomoen masa oso txikia dela esan behar da. Esate baterako, kaltzioaren erradioa 2 bider 10-8 cm-koa da, eta zentimetro bateko distantzia bat kaltzioarekin bete nahiko bagenu, 50.000.000 atomo inguru jarri beharko genituzke ilaran. Horren ondorioz, ezinezkoa da atomoak banaka hartzea kontuan, edozein laborategitan lor daitekeen zatirik txikienak atomo kantitate izugarria baitu. Horregatik, benetako edozein egoeratan, atomo kantitate ikaragarriak erabili behar dira; hori dela eta, modu egoki batean deskribatu ahal izateko, unitate baten beharra azaleratzen da.

Mol kontzeptua

Atomoen pisua adierazteko kimikariek erabiltzen duten unitatea partikulen kantitate handi baten baliokidea da, eta mol deitzen zaio horri. Nazioarteko Sistemaren arabera, mola horrenbeste entitate (atomoak, molekulak, ioiak eta abar) dituen substantziaren kantitatea da, karbono-12 puruko 0,012 kilogramotan daudenak, esate baterako.

Esperimentu ugari egin ostean, honako ondorio hauek atera dituzte kimikariek:

1 mol = 6,022045 × 1023 partikula

Kantitate hori zenbaki honetan biribiltzen da: 6,022 · 1023. Horri konstantea edo Avogradoren zenbakia deitzen zaio Amedeo Avogrado (1776-1856) zientzialaria italiarraren omenez.

Mol unitateak "entitateen" zenbaki zehatz bat adierazten du. Identitatea zehaztu egin behar da beti, atomoen, molekulen edo beste partikulen mol bati erreferentzia egiten dion adieraziz. Esate baterako:

  • Helioa atomobakarra da:

    He mol 1 = 6,022 · 1023 He atomo.

  • Hidrogenoa, aldiz, diatomikoa da:

    H2 mol 1 = mol 1 = 6,022 × 1023 H2 molekula.H2 mol 1 = 2 × 6,022 × 1023 = 12,044 · 1023 H atomo.

Sufre-konposatua: sufre trioxidoa (SO) eta azido sulfurikoa (HSO).

Mola eta masa atomikoak

Edozein atomo edo molekula motak masa zehatz eta berezia du. Mola karbono-12aren 0,012 kg-tan (12 g) dagoen atomo kantitatea denez, elementu baten atomo mol batean dagoen masa (gramotan) bere pisu atomikoaren berdina izango da (zenbakiz), elementu horren masa atomikoaren unitateei dagokienez. Aipatu berri dugun teoria hori ondorengo taulan zehaztu daiteke, adibidez:

>
Elementua Masa atomikoa Laginaren masa Kopuru hau du
Aluminioa (Al) 26,98 26,98 6,022 × 1023 aluminio atomo edo aluminio atomo mol bat
Burdina (Fe) 55,85 55,85 6,022 × 1023 burdin atomo edo burdin atomo mol bat
Urrea (Au) 196,97 196,97 6,022 × 1023 urre atomo edo urre atomo mol bat

Mola eta masa molekularrak

Substantzia baten masa molekularra honela kalkulatu behar da: formula horretan agertzen diren elementu guztien masa atomikoen batuketa egin behar da, azaltzen diren aldi bakoitzeko biderkatuta horietako bakoitza. Molekulen mol baten masa, gramotan, masa formula horren berdina da (zenbakiz). Ondorengo taulan ikus daitezke adibide batzuk:

Konposatua Masa molarra Kantitate hau du
Ura (H2O) 18,0 g 6,022 × 1023 ur molekula
6,022 × 1023 oxigeno atomo
12,044 × 1023 hidrogeno atomo
Sufre trioxidoa (SO3) 80,06 g 6,022 × 1023 sufre trioxido molekula
6,022 × 1023 sufre atomo
18,066 × 1023 oxigeno atomo
Burdin trikloruroa (FeCl3) 162,35 g 6,022 × 1023 burdin trikloruro molekula
6,022 × 1023 burdin atomo
18,066 × 1023 kloro atomo

Avogadroren zenbakia

Elementu batzuen molak.

Bere garrantzia eta neurria ulertu ahal izateko aipagarriak dira honako datu hauek:

  • Lurra erabilita atera ahal izango liratekeen 15 cm-ko diametroa duten bola kopurua, gutxi gora-behera Avogadroren zenbakiaren berdina litzateke.
  • Avogadroren zenbaki hori liburu kantitatean jarriz gero, eta liburu horiek 40 milioi espainiarren artean banatuko bagenitu, Espainiako biztanle bakoitzak 1,5 × 10 16 liburu eskuratuko lituzke. Lurreko biztanleen artean (5.000 milioi inguru) banatuz gero, bestalde, bakoitzari 1,2 × 10 14 liburu egokituko litzaizkioke.
 

Notazio esponentziala

Zero asko dituzten kantitate oso handiak edo oso txikiak erabili behar ditugunean, oso ohikoa da notazio esponentzialak erabiltzea; hau da, zero guztiak idatzi beharrean, zenbakia berretzaile batekin adieraztea. Bi egoera aurki ditzakegu:

· Berretzailea positiboa denean (10n) idatzi beharreko zifra 1 + atzetik n zero duen zenbakiaren baliokidea da. Esate baterako, 102 jartzea 100 zenbakiaren berdina da.

· Berretzailea negatiboa denean, (10-n), n-ak 1aren aurretik doazen zero kopurua adierazten du. Lehenengo zeroa osoa da eta koma horren ondoren jarri behar da. Esate baterako, 10-2 jartzea 0,01 zenbakiaren berdina da.