KIMIKA

Hidrokarburo alifatiko ez aseak. Hidrokarburo aromatikoak

Hidrokarburo alifatiko ez aseak euren molekuletan karbonoen arteko lotura bikoitz edo hirukoitzak dituztenak dira. Gutxienez lotura bikoitz bat dagoenean, alkenoak, olefinoak edo hidrokarburo etilenikoak deitzen zaie (serieko garrantzitsuena etilenoa delako). Gutxienez lotura hirukoitz bat badago, alkinoak edo hidrokarburo azetilenikoak deitzen zaie (serieko lehenengo atala azetilenoa delako). Hidrokarburo aromatikoak bentzenotik eratorriak dira eta izen hori usain bizia eta gehienetan atsegina dutelako ematen zaie.

Hidrokarburo etilenikoak edo alkenoak

Hidrokarburo mota horien formula orokorra honako hau da: CnH2n. Ondorengo arauak jarraitu behar dira izenak jartzerakoan:

  • Kate nagusi bezala lotura bikoitza dutenetan luzeena hartzen da, horrengandik gertuen dagoenetik hasita.
  • Ordezkatzaileak izendatu behar dira. Lehenengo kokapena adierazten duen zenbakia jarri behar da, gero kate nagusia eta jarraian lotura bikoitzaren lehenengo karbonoaren ordenaren zenbakia. Lotura bikoitz ugari baleude, geroz eta handiagoa den ordenan zenbakitu behar dira eta -eno amaierak eta di-, tri- eta abar aurrizkiak jarri behar zaizkio.
    • CH2 = CH2 Etenoa (etilenoa)
    • CH2 = CH -CH3 Propenoa
    • CH2 = CH - CH2 - CH3 1-Butenoa
    • CH2 = CH - CH = CH2 1,3-Butadienoa

Alkenoen erreakzio tipikoak lotura bikoitzari gehitzen zaizkionak izan ohi dira:

  • Gehitzea: hidrogenoa gehitzen zaio lotura bikoitzari eta katalizatzaile bat ere behar da. Alkanoak sortzen dira:

    R - CH = CH2 + H2 ® R - CH2 - CH3

  • Halogenoak gehitzea: alkenoek disolbatzaile inerte batean, giro tenperaturan, disolbatuta duten halogenoa gehitzen dute.

  • Polimerizazioa: polimeroak (makromolekulak) sortzeko molekula bakunak gehitzea. Industria-arloan sekulako garrantzia du.

    Alkeno batzuek industria-mailan sekulako garrantzia eta erabilera dute. Etilenoa, esate baterako, polietilenoa eta beste polimero plastiko batzuk sortzeko erabiltzen da. Lotura bikoitzak dituzten beste hidrokarburo batzuk ere oso garrantzitsuak dira; esate baterako: butadienoa edo isoprenoa (kautxu sintetikoa sortzeko oso erabilia).

Hidrokarburo azetilenikoak edo alkinoak

Hidrokarburo-mota horien formula orokorra honako hau da: CnH2n-2. Izendatzerakoan alkenoen arau berak erabiltzen dira. Seriearen lehenengo konposatua azetilenoa da, industria-arloan berebiziko garrantzia duena.

CH º CH Etinoa edo azetilenoa CH º C - CH3 Propinoa CH º C - CH2 - CH3 1-Butinoa

Alkinoen propietateak

  • Euren propietate fisikoak alkanoen eta karbono-atomoen-kopuru bera duten alkenoen berdintsuak dira.
  • Lotura hirukoitzaren gehikuntzako erreakzio katalitikoak sortzen dira. Karbono-karbono lotura bikoitza edo bakuna duten konposatuak sortzen dira.

  • Azetilenoa da serie horretako konposaturik garrantzitsuena eta karburo kaltzikoaren hidrolisitik lortzen da.

    CaC2 + 2 H2O ® C2H2 + Ca(OH)2

    Azetilenotik nahasketa lehergarriak ateratzen dira eta argizko sugarrarekin erre egiten da. Hori dela eta, soplete oxiazetilenikoetan erabiltzen da. Azetilenoari esker industria-arloan berebiziko garrantzia duten substantziak lortzen dira; esate baterako: binilo kloruroa, azido azetikoa, akrilonitriloa, eta abar.

Hidrokarburo aromatikoak

Hidrokarburo-mota horiek bentzenotik C6H6, eratortzen dira. Bentzenoa 80 ºC-eko irakite-puntua duen likido bat du; uretan nahastezina, disolbatzaile ona da konposatu organikoetan (koloratzaileetan, bernizetan, eta abarretan). Industria kimikoan substantzia askoren oinarrizko lehengai gisa erabiltzen da.

Hidrokarburo horiek errefinaketatik eta petrolioaren transformaziotik lortzen dira.

Hidrokarburo aromatikoen erreakzio tipikoak ordezkapenekoak dira. Horietan, nukleo bentzenikoko hidrogeno bat talde funtzional baten bidez ordezkatzen da:

  • Nitrazioa: hidrogeno bat –NO2 nitro taldeagatik ordezkatzen da.
  • Halogenazioa: hidrogeno bat halogeno batengatik ordezkatzen da.
  • Sulfonazioa: hidrogeno bat –SO3H taldeagatik ordezkatzen da.
Hidrokarburo aromatikoak.

Informazio gehiago

Hidrokarburo aromatikoak.