Aditzaren osagarri ez argumentuzkoa
Osagarri predikatiboa
Badira esaldi egiturak non predikazio bikoitza gertatzen baita.
Horrela, "Los caballos corrían asustados por la pradera" perpausean, subjektu beraren bi ekintza predikatzen dira:
- "Correr por la pradera"-ko ekintza (predikatu nagusia).
- (Estar) asustados-eko propietatea (bigarren mailako predikatua).
Osagarri predikatiboak (Pkboa), aditza aldatzeaz gainera, substantiboari buruzko bigarren predikazioa ezartzen du, subjektua izan daitekeena.
Substantibo baten nolakotasun edo egoerak espresatzen dituenez, predikatiboaren funtzioa adjektiboek eta adjektibozko sintagmek beteko dute. Baina substantiboek eta izen sintagmek ere bete ditzakete:
El mar brama embravecido Þ (Adjektiboa).
Las nubes pasan cargadas de lluvia Þ (Adjektibozko sintagma).
Nombraron a Luisa embajadora Þ (Substantiboa).
Nombraron a Luisa embajadora en Berlín Þ (Izen sintagma).
Osagarri predikatiboa "de", "por" eta "como" preposizio aurretikoekin ager daiteke: Presume de listo - La tienen por experta - Trabaja como mecánico.
Osagarri predikatiboak kalifikatzen duen substantiboarekin genero eta zenbakian komunztadura dauka, eta horretan preposizio osagarriarengatik (Prep.O.) bereizten da: El panadero hace roscas muy ricas.
Atributuarekin alderatuz, ezin da "lo" pertsona izenordainagatik ordezkatu. Horregatik, ezabatzen bada, así adberbioarekin edo eso erakuslearekin ordezkatzen da: El río baja crecido- El río baja así.Osagarri zirkunstantzialak
Zirkunstantziala (OZ) beharrezkoa ez den aditz sintagmako osagarria da, aditzaren hainbat zirkunstantzi espresatzen dituena.
| Motak | Onarpenak | Erak | Adibideak | |
|---|---|---|---|---|
A |
Lekuzkoa | (prep.) Non...? | Preposizioa, adberbiozko sintagma (adberbioa edo lokuzioa) duen izen sintagma. | Construyeron su casa en la colina (= allí). |
| Denborazkoa | (prep.) noiz...? | Preposizioa, adberbiozko sintagma (adberbioa edo lokuzioa) duen edo gabeko izen sintagma. | Aquella mañana (= entonces) prepararon el equipaje. |
|
| Moduzkoa | nola...? | Preposizioa, adberbiozko sintagma (adberbioa edo lokuzioa) duen izen sintagma. | Salió a la calle en pijama (= así). | |
| I z e n e z k o a k |
Bitartekoa ala instrumentuzkoa | Zein bitarteko ala instrumentuz? | Preposizioa duen izen sintagma. | Rompió la maceta con el pie. |
| Konpainiazkoa | Norekin? | Preposizioa duen izen sintagma. | Vive en esa casa con su hermana. | |
| Kausazkoa | Zergatik? | Preposizioa duen izen sintagma. | Le regañaron por su comportamiento | |
| Helburuzkoa | Zertarako? | |||
Perpaus osagarriak
Perpaus osagarriak (PO) esaldia bere osotasunean aldatzen duten sintagmak dira eta ez bere eratzaileren bat.
Inguruko beste hainbat elementu bezala, adibidez bokatiboa, aldatzen duten perpausari dagokion independentzi fonetikoagatik bereizten da. Hau pausa artean agertzeagatik manifestatzen da eta esaldiko eratzaileen posizio askatasun handiago batengatik.
Gainera, perpaus osagarriari perpausaren ezeztapenak ez dio eraginik egiten: Por fortuna la niña alcanzó la orilla - Por fortuna, la niña no alcanzó la orilla.
Baloreak
- Moduzko adierazleak igorleari esaldiaren edukia, egia, desiragarria, posiblea etab. bezala aurkezten uzten diote: Sin lugar a dudas, obtendremos buenos resultados.
- Perpauseko komentarioen bitartez igorleak esaldiaren edukia komentatu edo baloratzen du: por fortuna, gracias a Dios, desgraciadamente...
- Esaldiko osagarriek, esaldiaren esanahi orokorra aldatu, murriztu edo ñabartzen dute: En su opinión, nadie podrá saberlo - Con suerte, aprobaré.
- Kortesiazko hainbat formula, esaldiko benetako elementu autonomotzat har daitezke: Por favor no me pise.
Esaldiko osagarriak eta osagarri zirkunstantzialak
Por fortuna, María habia preparado el examen por la mañana" esaldian, «por la mañana» osagarri zirkunstantziala da, ekintza aldizka baino ezin baita kokatu.
«Por fortuna»k , aldiz, esaldi osoan espresaturiko ekintzabaloratzendu, esaldiko osagarria (EO) baita.
Forma ez pertsonalak predikatibo bezala
Aditzaren forma ez pertsonalak (infinitiboa, gerundioa eta partizipioa) ere subjektu ala objektu zuzenaren (10. gaia ikusi) bigarren mailako predikatuak izan daitezke:
- Te oí repetírselo.- Elisa venía charlando con sus amigas.
- Lo encontraron bebido.
Adberbiozko lokuzioak
Denborazko osagarri zirkunstantzialak eta batez ere, moduzkoek, adberbiozko lokuzio aberastasun handia eskaintzen dute: de tarde en tarde, de higos a brevas, de vez en cuando, etab. (denborazkoak), a la buena de Dios, a gatas, hasta la coronilla, paso a paso, mano a mano, etab. (moduzkoak).
Osagarri sasi zirkunstantzialak
Hainbat gramatikariek ir edo irse, vivir, etab. bezalako aditzekin agertzen diren osagarriak horrela deitu dituzte. Aditz hauek osagarriarekin ala gabe eraiki daitezke, nahiz eta bere esanahia pixka bat aldatu. "Marta vive en Teruel"en, aditzak "residir"-en hurbilekoagoa azaltzen du, "Marta vive"n baino non "vivir"-ek hilda ez egotea esan nahi du.