Berezkoak ez diren adberbiozko mendeko perpausak. Baldintzazkoak, kontzesiboak, kausazkoak eta helburuzkoak.
Berezkoak ez diren adberbiozko mendeko perpausak
Forma
- Berezkoak ez diren adberbiozko perpausak mendeko konjuntzioekin datoz (si, aunque, para que, ya que) (11. gaia ikusi).
- Askotan, aditza subjuntiboan agertzen da: Le devolvió la cartera para que no lo denunciara.
- Konjuntziorik gabe eta aditza forma ez pertsonalean (11. eta 27. gaiak ikusi) duela ager daitezke: De haberlo sabido antes, no te habría acompañado.
Funtzioa
Perpaus hauek, mendekotasuna duten perpaus nagusiko perpaus esaldi osagarri (17. gaia ikusi) bezala funtzionatzen dute, nahiz eta osagarri zirkunstantzial bezala ere agertu ahal izan (17. gaia ikusi).
Sailkapena
Bere balore semantiko nagusiak beste espresioaren baldintza, emate, kausa/arrazoia eta helburua dira; horrek, baldintzazkoak, kontzesiboak, kausalak eta helburuzkoak bezala sailkatzea zilegi egiten du.Baldintzazko mendeko perpausak
Perpaus nagusian espresatzen dena bete dadin beharrezko baldintza adierazten dute eta ondorengo motak izan ditzakegu:
- Baldintza errealak: espresatzen den baldintza zerbait erreala ala posiblea bezala aurkezten bada.
Mendeko proposizioak aditza indikatibozko denboran darama, perpaus nagusiko aditza modu indikatiboan ala inperatiboan doan bitartean: Si él se lo pidió, vendrá.
- Baldintza irrealak: baldintzazko proposizioa iraganean gertatu ez den ekintzari buruz ari bada, ia ezinezkoa da orainaldian gertatzea, edo ez oso posiblea etorkizunean gertatzea.
Mendeko esaldi kontzesiboak
Traba edo zailtasunen bat adierazten dute, nahiz eta horrek ez duen oztopatzen proposizio nagusian espresatzen dena betetzea: Aunque no llueva, se salvarán las cosechas.
Perpaus mota hauek ager ditzaketen lotura ezberdinez gainera, perpaus kontzesiboek ondorengo egiturak izan ditzakete:- Aukerazkoak (22. gaia ikusi) aditz berdinarekin baiezko eta ezezko modalitatean, bigarren aditza ezaba badaiteke ere: Irás a la fiesta quieras o no (quieras).
- Aditza forma ez pertsonalean daukaten egiturak:
- Infinitiboak, con preposizioa aurretik daramatenak: Con quejarte, no vas a adelantar nada.
- Gerundioak, no ala aun aurretik daramatenak: No he aprobado ninguna (aun) pudiendo haberlo hecho.
- Partizipioak (aun, incluso, hasta-rekin): Aun (incluso, hasta) pasado tanto tiempo, sigues siendo la misma.
Erlaziozko elementuei dagokienez, nagusiena aunque da, baina mendekoak a pesar de que, así, aun cuando, pese a que, por más que, por mucho que, por poco que eta eso que bezalako loturekin azal daitezke.
Si konjuntzioak perpaus nagusian eta mendekoan korrelatiboak diren elementuak izateagatik bereizten diren perpaus kontzesiboak egituratu ditzake: Si antes era un santo, ahora es un delincuente.Kausazko eta helburuzko mendeko perpausak
Kausazko eta helburuzko mendeko perpausek, berezkoak ez diren nahiz berezkoak diren gainerako adberbiozkoengatik bereizten dituzten hainbat ezaugarri berdin azaltzen dituzte.
- Osagarri zirkunstantzial bezala funtziona dezakete (kausazkoak eta helburuzkoak, hurrenez hurren), baino ez dute adberbiozko baliokiderik azaltzen (ez daude kausazko adberbioak, ezta helburuzkorik ere).
- Baldintzazkoak eta kontzesiboak bezala, perpaus osagarri eran ere funtziona dezakete.
Kausazko adberbiozko proposizioek, proposizio nagusian espresatzen denaren arrazoia adierazten dute: Pinta muy bien porque tiene buena mano.
Helburuzko adberbiozko proposizioek, proposizio nagusian espresatzen den ekintzaren helburua edo intentzioa adierazten dute: Escóndete, que no te vean.
Baldintzazkoen forma
Baldintzazko egituretan, protasi izena hartzen duen mendekoa, eskuarki perpaus nagusiaren aurretik dago (apodosi ere deitzen dena).
Protasiak baldintza espresatzen du eta si mendeko konjuntzioarekin agertu izaten da, batzutan excepto, salvo, más que, sólo, solamente, eta b aurretik dituelarik.
Baldintzazko esaldietako erlaziozko elementuak
Si, excepto, salvo, más que, sólo, solamente bezalako elementuez gain, baldintzazko mendeko perpausa bat aurkeztu dezakete: a condición de que, como, con la condición de que, con tal de que, en el caso de que, en el supuesto de que, siempre que, siempre y cuando, etab.
Aditza errealak ez diren baldintzetan
Mendeko proposizioetan, aditza, orainaldia edo etorkizuna adierazten badu, subjuntiboaren iraganaldi burutugabea izango da.
Proposizio nagusiaren aditza, etorkizuna edo orainaldia adierazten badu, baldintzazko sinplea izango da, eta iragana adierazten badu, subjuntiboaren iraganaldi pluskuanperfektua edo baldintzazko perfektua izango da: Si fuera rico, viajaría por el mundo.
Baldintzazko esaldi kausaletako adierazleak
Kausa adierazteko egitura ohikoenak porque juntagailuarekin (era pertsonaian doan aditzarekin) eta por preposizioarekin (infinitibozko aditzarekin) doazenak dira.
Kausalen lokarri moduan aritzen dira, que, ya que, puesto que, dado que, en vista de que, debido a que, etab. bezala.
Helburuzko mendeko perpausetako adierazleak
Helburuzko mendeko perpausak para que, a que, porque, a fin de que, con el fin de que, bezalako konjuntzio ala lokuzio konjuntiboekin agertzen dira, eta aditza subjuntibozko forma pertsonalean daramate: Riega el patio para que nos refresquemos.
Horretaz gainera, aditza infinitiboan daukaten preposizio eta lokuzio prepositiboekin (sin que),aditza infinitiboan duelarik: Riega el patio para refrescarnos.