ARTIKULUAK

• Morfologia
• Sintaxia
• Testua eta hitza
• Gaztelania eta munduko hizkuntzak
• Ortografia: gaztelaniaren erabilera
  • Letren ortografia
  • Azentuazioa eta puntuazioa
  • Homofono, paronimo, sigla eta homonimoen ortografia
  • Araua eta erabilera: ortografia eta semantika
  • Araua eta erabilera: morfologia eta sintaxia

Araua eta erabilera: morfologia eta sintaxia

Determinatzialeak bat ez etortzea

Oro har, determinatzaileak (6. gaia ikusi) llaguntzen duten izenarekin komunztatzen dira, generoari eta zenbakiari dagokienez. Hala ere, a edo ha tonikaz hasten diren izen femeninoek (alma, hacha ) el edo un determinatzaileak maskulinoan daramatzate; gainerako determinatzaileak (esta, poca, mucha...) femeninoarekin komunztatzen dira: el agua; mucho agua.

Superlatiboen osaera

Oro har, superlatiboak adjektiboari (7. gaia ikusi) -ísimo amaiera lotuz osatzen dira: listo Þ listísimo.

Hala ere, zenbait adjektibok -érrimo amaieraz egiten dute superlatiboa: mísero Þ misérrimo; beste batzuek, aldiz, superlatibo berezia dute: bueno Þ óptimo.

Batzuetan, adjektibotik eratorritako superlatiboa ez da hasierako adjektiboa bezalakoa, latinetik zuzeneko mailegua hartu baita horretarako: fuerte Þ fortísimo; cruel Þ crudelísimo.

Zenbakizko adjektibo partitiboak

Zenbakizko adjektibo partitiboek zerbaiten zati bat adierazten dute. Hamarrenetik aurrera, erroari -avo, -ava gehitzen osatzen dira: Te corresponde una onceava parte.

Okerra da partitiboak ordinalen ordez erabiltzea: El capítulo undécimo (ez *onceavo).

Aditz irregularrak

-ducir partikulaz ez amaitutako aditzak	-ducir partikulaz amaitzen diren aditzek (conducir, producir, introducir...) j jartzen dute c-ren ordez, lehenaldi burutu bakunean eta subjuntiboko lehenaldi burutugabean: conducirÞconduje, condujiste, condujera...*conducí, *conduciste... formak okerrak dira.
Prever	Prever aditza ver aditza bezala jokatzen da: María siempre prevé hasta el último detalle. Batzuetan, proveer aditzarekin nahastuz, gaizki jokatzen da: *María siempre prevee hasta el último detalle.
Andar	Andar aditza ere irregularra da adizki batzuetan: anduve, anduviera, anduviere... Forma erregularrak ez dira ontzat hartzen: *andé ,*andara, *andase.

Azentua pluraleko formetan

Gaztelaniazko hitzetan, pluralak azentua darama singularrak daraman silaba berean: examen Þ exámenes; germen Þ gérmenes.

Jarraian adierazitako hitzak salbuespenak dira, beraien pluralek azentua hurrengo silabara mugitzen baitute: carácter Þ caracteres; régimen Þ regímenes; espécimen Þ especímenes.

Infinitiboaren erabilera

Infinitiboaren erabilera	Forma ez-pertsonala denez, infinitiboa forma pertsonalean dagoen aditz baten ondoan agertu ohi da: Deseo estudiar; No te vi llegar.Ahozko adierazpenetan batzuetan forma pertsonalean dagoen aditza kendu egiten da eta infinitiboa besterik ez da agertzen: Por último, recordarles que a las doce cerramos.Idatzizko hizkuntzan saiatu behar da egitura hori ez erabiltzen, ez baita oso zehatza.
Agindu-balioa duen infinitiboa	Kasu hauetan, infinitiboa (cantar) agindu balioaz erabil daiteke: a bokalaren ostean: Precedido de a: A callar.Solaskide zehaztugabe bati zuzendutako idatzizko jarraibide eta aginduetan: No pisar el césped.Gainerako kasuetan, aginduak emateko agintera (cantad ) erabili behar da eta ez infinitiboa: Decídmelo ahora (nunca *decírmelo).

Izenordainen erabilera

• me eta te izenordainak (8. gaia ikusi) ezin dira zenbakian se izenordainaren aurrean agertu: Se me cae, no *Me se cae.
• le eta les izenordainak aipatzen duten hitzekin komunztatzen dira zenbakian, baina ez generoan: Decidles (ez *decidle) a vuestros amigos que vengan.

Egitura inpertsonalak

se izenordaina duten forma inpertsonalak (ikus t20)

Batzuetan se izenordaina erabiltzen dugu hirugarren pertsonaren adizki baten aurretik, subjektua ezkutatzeko (se izenordainarekin egindako egitura inpertsonala).Egitura mota horretan, adizkia singularrean agertzen da beti:Se nombró a los guías.

Haber aditza, inpertsonal gisa (20. gaia ikusi)

Batzuetan haber aditza hirugarren pertsonan erabiltzen dugu subjektua ezkutatzeko (haber aditzarekin egindako egitura inpertsonala). Inpertsonala denez, kasu horietan haber aditza singularraren hirugarren pertsonan agertu beharko da:Había una fiesta. Había muchas personas.Penintsulako Levanten eta Hispanoamerika osoan badago esaldi horiek pluralean eratzeko joera. Horrela, aditza objektu zuzenarekin komunztatzen da eta perpaus pertsonalaren subjektu bihurtzen da:Habían muchas personas.

Anakolutoak

Anakolutoa deitzen zaio subjektua eta aditza elkarren artean bat ez etortzeari.

Zenbait aditzek, hala nola, gustar, disgustar edo parecer, que partikulak sartutako proposizio bat izan dezakete subjektu gisa:

Mintzatzean, batzuetan esaldi horiek subjektu faltsu batekin hasteko okerra egiten da, subjektu hori aditzarekin pertsonan komunztatzen ez dela: *Yo me parece que es justo.

«Que» eta «de que»

que erabiltzen da, objektu zuzeneko funtzioa duen menpeko perpaus substantiboak sartzeko: Recordé que venía Þ Recordé algo. Lo recordé.

De que formak aditzlagun bat ere sartzen du, baina kasu honetan aditzak de preposizioa eskatzen du: Me acordé de que venía Þ Me acordé de algo (acordarse de algo).