ARTIKULUAK

• Espainiar literaturaren jaiotza
• Literatura espainiarra: XVI-XVII mendeak
• Literatura espainiarra: XVIII-XIX mendeak
• XX. mendeko literatura espainiarra (I)
• XX. mendeko literatura espainiarra (II)
• Literatura unibertsalaren lehen urratsak
• XV - XVII mende bitarteko literatura Europan
• XVIII eta XIX mendeetako literatura Europan
• Amerikako eta Europako XX. mendeko literatura
  • XX. mendearen hasierako nobela ingelesez
  • XX. mende hasierako alemanerazko nobela
  • XX. mende hasierako nobela frantsesez
  • Ingelesezko nobelaren berrikuntza
  • Nobela garaikidea Europan
  • Gaur egungo nobela Britainia Handian eta Estatu Batuetan
  • Alemania eta Italiako nobela garaikidea
  • XX. mendeko europar poesia (I)
  • XX. mendeko europar poesia (II)
  • Europar antzerkia XIX. eta XX. mendeetan
  • XX. mendeko teatroaren berriztapena
  • Absurduaren teatroa eta krudelkeriaren teatroa
  • Antzerki garaikidea Europan eta Estatu Batuetan
• Hegoamerikako literatura

GEHIAGO

• Idazle klasikoak
• Bloga

XX. mende hasierako nobela frantsesez

Proust eta mende arteko narratzaileak

Bigarren Mundu Gerra arte, bi jarrera izan ziren nagusi Frantziako kultur egoeran: kontserbadorismo espirituala eta katolikoa, batetik eta aurrerakoitasuna bestetik. Horren adibide dira XIX. mendeko trantsizio idazleak. Lehenengo taldekoak dira Paul Bourget (1852-1935) eta Maurice Barres (1862-1923); bigarrenean Anatole France dugu (1844-1924), eta berarekin batera Romain Rolland (1866-1944), Jean-Chistophe nobela luzearen egilea eta Nobel Sariaren irabazlea 1915ean.

Bi idazlek bereziki berritu zuten narratiba:

• André Gide (1869-1951) garai hartako nahasmenaren adierazle da: katolizismora bihurtutako kalbindarra, ezkondua eta homosexuala, komunista eta stalinismoaren kritikoa. Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen 1947an.

  Lan mamitsuen bidez bere baitako gatazka espiritualaren azterketa ironikoa egin zuen (El inmoralista, 1902; Los sótanos del Vaticano, 1914; Los monederos falsos, 1925). Teknika berriak erabili zituen, nobelaren barneko nobela, kasu.

• Marcel Proust mendeko idazlerik handienetakoa da. En busca del tiempo perdido bere lan nagusiaren lehenengo liburukia 1913an argitaratu zen, eta azkena 1927an, egilea hil ondoren.

  Idazle beraren bizitza kontatuz, nobelak garaiko gizartearen berri zehatza ematen digu. Egitura konplexua da, subjektiboa eta ordura artekoaz oso bestelakoa, oroimenetik sortua: gertaerak tarteka azaltzen dira, sentsazioetan eta haiek eragindako oroitzapenetan oinarrituak.

Abangoardiako narratiba

Abangoardiako mugimenduek erabat asaldatu zituzten orduko forma artistikoak (34. gaia ikusi). Haientzat artea artearentzako aitzakia hutsa da, baina aldi berean agerian utzi nahi dute azalaren azpian sor datzan egia.

Surrealista nabarmenetako bat, Louis Aragon (1897-1982), baina, ohiko errealismoaz baliatu zen nobela askotan ideologia komunista adierazteko.

Jean Cocteau (1889-1963) poeta, dramagilea eta zinegilea izan zen. Haurtzaroaren oroitzapen autobiografikoa (Thomas el impostor, 1923), drogekin izandako esperientziak (Opium, 1929) eta garaiko gizakiaren etsipena (Los niños terribles, 1929) dira bere nobeletako gaiak.

Beste idazle batzuk: Raymond Roussel (1877-1933), Impresiones de África (1910) idatzi zuena; Georges Bataille pentsalari handiak (1897-1962) nobela erotiko bitxiak idatzi zituen (Historia del ojo, 1928; El azul del cielo, 1957); Raymond Queneauk (1903-1976) etengabeko saiakuntzak egin zituen lengoaiaren inguruan (Ejercicios de estilo,1947; Zazie en el metro, 1959).

Hogeita hamarreko hamarkada latza

Gertaera historiko gogorrek (gerra, krisi ekonomikoa) eta bilakaera artistikoek arrasto sakona utzi zuten mendearen lehen hereneko pentsaeran. R. Martin du Gardek (1881-1958) orduko garaia azaldu zuen Los Thibault nobela sailean (1922-1940). Literaturako Nobel Saria jaso zuen 1941ean.

Narratiba katolikoa sortzen da, forma tradizionalei heldurik, moralaren arazo sakonak aztertzen ditu (gaizkia, bekatua, misterioa); horretarako, probintzietako giroaz eta psikologia konplexuko pertsonaiez baliatzen da:

• François Mauriac (1885-1970): Nudo de víboras (1932). Literaturako Nobel Saria irabazi zuen 1952an.
• George Bernanos (1888-1948): Bajo el sol de Satán (1926), Diario de un cura rural (1936).
• Julien Green (1900-1998): Medianoche (Gauerdia) (1936), Moira (1950).

  Politikaren gorabeherek (faxismoa, iraultzak) konpromisodun narratiba sorrarazi zuten, alde batekoa zein bestekoa:

• André Malraux bere bizimodu egongaitza azaldu zuen bi lanetan: Giza Izatea (1933), idealismo politikoren gaineko hausnarketa aparta, eta La esperanza (1938), Espainiako gerra zibilaren ingurukoa. Saiakerak eta oroitzapenak ere idatzi zituen (Antimemorias, 1971).
• Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) hegazkinlaria zen, eta bere jardueraren berri eman zuen bi lanetan Vuelo nocturno, (1931); Tierra de hombres, (1939). Ospea, haurrentzako ipuin moral batek eman zion: El principito (1943).
• L.-F. Destouches, "Celine". Muturreko anarkista izanik ere, nazien alde agertu zen. Bere izaera hezikaitza Viaje al fin de la noche (1932) eta Muerte a crédito (1936) lanetan ageri da, lengoaia biziki berritzailea eta oso egitura librea erabiliz.
• Pierre Dreu La Rochelle (1893-1945). Berau ere izaera asaldatzailekoa, surrealismoan eta drogen munduan ibili zen. Bigarren Mundu Gerran bat egin zuen faxismoarekin. Bere obrarik onena Memorias de Dirk Raspe da (1966).

Bere estilo konplexu eta landuarekin, Marcel Proustek inguruaren azalpen xehe-xeheak eta azterketa psikologiko zorrotzak uztartzen ditu.